خلاصه سریع: موافقت نامه حمایت از سرمایه گذاری دوجانبه (BIT) سندی حقوقی میان دو کشور است که تضمینهای اضافی مانند رفتار منصفانه، جبران خسارت در صورت سلب مالکیت و دسترسی به داوری بینالمللی را برای سرمایهگذاران هر یک از دو کشور در خاک کشور دیگر فراهم میکند.
علاوه بر تضمینهای داخلی قانون فیپا، وجود یک موافقتنامه حمایت از سرمایهگذاری دوجانبه (Bilateral Investment Treaty یا BIT) میان ایران و کشور مبدأ سرمایهگذار، میتواند لایه حفاظتی حقوقی اضافی و مستقلی فراهم کند که فراتر از قوانین داخلی، در سطح بینالمللی قابل استناد است.
این موافقتنامهها چه چیزی را تضمین میکنند؟
- رفتار منصفانه و برابر با سرمایهگذاران کشور طرف مقابل، مشابه با رفتار با سرمایهگذاران داخلی یا کشورهای ثالث
- تضمین جبران خسارت عادلانه و بدون تأخیر در صورت سلب مالکیت یا ملیسازی
- امکان انتقال آزادانه سرمایه و سود به کشور مبدأ سرمایهگذار
- دسترسی به مکانیزم حل اختلاف سرمایهگذار و دولت (Investor-State Dispute Settlement) از طریق داوری بینالمللی، مستقل از دادگاههای داخلی کشور میزبان
چرا این موافقتنامهها اهمیت اضافی دارند؟
قوانین داخلی یک کشور، از جمله فیپا، همواره میتوانند توسط همان کشور در آینده اصلاح شوند؛ اما یک موافقتنامه بینالمللی دوجانبه، تعهدی است که تغییر یکجانبه آن دشوارتر است و برای سرمایهگذار، سطح بالاتری از ثبات حقوقی بلندمدت ایجاد میکند.
نکات مهم پیش از سرمایهگذاری بر اساس وجود BIT
- بررسی اینکه آیا میان ایران و کشور مبدأ سرمایهگذار، اساساً چنین موافقتنامهای به امضا رسیده و هنوز معتبر است یا خیر
- مطالعه دقیق دامنه پوشش موافقتنامه؛ برخی BIT ها صرفاً برخی بخشهای اقتصادی یا انواع خاصی از سرمایهگذاری را پوشش میدهند
- بررسی مکانیزم دقیق حل اختلاف پیشبینیشده در متن موافقتنامه و مرجع داوری مشخصشده
ارتباط این موافقتنامهها با ریسکهای عمومی سرمایهگذاری
وجود یک BIT معتبر، بخشی از ریسکهای سیاسی و حقوقی که پیشتر بررسی شد را کاهش میدهد، اما جایگزین ارزیابی کامل سایر ریسکها مانند ریسک ارزی یا نقدشوندگی نیست.
جمعبندی
بررسی وجود و دامنه پوشش موافقتنامه حمایت از سرمایهگذاری دوجانبه میان ایران و کشور مبدأ، باید بخشی از ارزیابی حقوقی هر سرمایهگذار خارجی پیش از ورود جدی به بازار ایران باشد؛ این بررسی میتواند سطح واقعی حمایت حقوقی قابلدسترس در صورت بروز اختلاف را بهطور دقیقتری مشخص کند.
برای اطلاعات تکمیلی و منابع رسمی مرتبط با این موضوع، میتوانید به سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران به آدرس https://en.investiniran.ir مراجعه کنید.
سوالات متداول
موافقتنامه حمایت از سرمایهگذاری دوجانبه (BIT) چه تفاوتی با قانون فیپا دارد؟
فیپا یک قانون داخلی ایران است که میتواند توسط مجلس ایران اصلاح شود، در حالی که BIT یک تعهد بینالمللی دوجانبه است که تغییر یکجانبه آن دشوارتر بوده و سطح بالاتری از ثبات حقوقی ایجاد میکند.
مهمترین تضمین موافقتنامههای حمایت از سرمایهگذاری چیست؟
دسترسی به مکانیزم داوری بینالمللی مستقل از دادگاههای داخلی کشور میزبان، برای حل اختلاف سرمایهگذار و دولت، از مهمترین تضمینهای این موافقتنامههاست.
چرا سرمایهگذار باید پیش از سرمایهگذاری، وجود BIT را بررسی کند؟
چون این بررسی مشخص میکند چه سطحی از حمایت حقوقی بینالمللی، فراتر از قوانین داخلی، در صورت بروز اختلاف در دسترس سرمایهگذار خواهد بود.